Simon Rozendaal

Schrijver, wetenschapsjournalist, chemicus, vooruitgangsoptimist. Op deze site hou ik u op de hoogte van mijn artikelen, boeken, lezingen en media-optredens.

Column in Elsevier Weekblad

In mijn tweede klimaatcolumn stip ik aan dat er ook een heel ander klimaatbeleid mogelijk is dan het Nederlandse kabinet momenteel wil.

In mijn eerste klimaatcolumn voor Elsevier Weekblad stel ik dat opwarming weliswaar een probleem is maar dat het vreselijk wordt overdreven.

 

Mijn columns op de website van Elsevier Weekblad zijn helaas slechts toegankelijk voor abonnees, maar u kunt natuurlijk ook het weekblad in de winkel kopen.

Simon Says:

Nee, die oorlog is nog lang niet afgelopen.

Een jaar na de Tweede Wereldoorlog schreef Gerard van het Reve ‘De ondergang van de familie Boslowits’. In het dunne boekje – meer een lang verhaal eigenlijk – wordt terloops beschreven hoe een familie waarmee de Reves bevriend waren voor en tijdens de oorlog in de problemen komt. Reve noemt nergens het woord ‘Jood’ en maakt ook niet expliciet duidelijk waarom deze familie uiteindelijk uit Amsterdam verdwijnt, maar het boek is beklemmend.

In ‘De Bokser’, de biografie die Marcel Haenen in 2018 schreef over Max Moszkowicz, wordt de dreiging wel benoemd. De Duitsers hadden het liefst alle Joden willen vermoorden. Dat het niet lukte bij Max Moszkowicz is een wonder. Haenen, verslaggever bij NRC Handelsblad, beschrijft hoe het ouderlijk gezin van de man die later een bekende Nederlander zou worden vanuit Polen in Maastricht belandt en vervolgens weer terug moet naar Polen. Hij doet dat feitelijk, goed gedocumenteerd en zonder mooischrijverij, waardoor het boek je regelmatig in het middenrif raakt als een bokser – een van de trucs die Moszkowicz gebruikte om Auschwitz te overleven.

Tussen de boeken over Boslowits en Moszkowicz zit meer dan zeventig jaar. Het verbazingwekkende is dat de Nederlandse boeken over de Tweede Wereldoorlog eerder meer dan minder beklemmend lijken te worden.

Je zou zeggen dat de oorlog zo langzamerhand is afgelopen maar het tegendeel is waar.

Vlak na de oorlog lijkt het nog niet helemaal door te dringen wat voor gruwelijks de Duitsers allemaal hebben uitgehaald. Dat merk je niet alleen bij Reve maar ook bij Willem Frederik Hermans. Die schreef in 1946 ‘De bittere tranen der acacia’s’ en in 1958 ‘De donkere kamer van Damocles’ – dat gebaseerd was op de dubbelspion Anton van der Waals, die tijdens zijn proces beweerde dat hij een dubbelganger had die alle vreselijke dingen had gedaan, hij zelf was onschuldig.

Die boeken van Hermans waren mooi geschreven en niet zo expliciet in het benoemen van het kwaad. Als de afstand tot de oorlog toeneemt, wordt dat anders. Zo inspireerde dezelfde Van der Waals Auke Kok in 1995 tot ‘De Verrader’, waarin het beeld oprijst van een ongekende bedrieger en smeerlap.

En de afgelopen tien jaar is er een hele reeks aan indringende oorlogsboeken verschenen. Ik leende een paar jaar geleden ‘De Vergelding’ van Jan Brokken – over verzet en heulen met de vijand in Rhoon, een dorp ten zuiden van Rotterdam – uit aan mijn vader, een voormalig verzetsstrijder. Hij zei: wil je dat nooit meer doen, Simon, me zo’n boek laten lezen? Hij had nachten lang niet kunnen slapen.

Je zou denken dat de stroom zo langzamerhand moet gaan opdrogen. Er is immers bijna niemand meer in leven die de oorlog heeft meegemaakt. Een jaar of tien geleden heb ik mijn kinderen met aanhang meegenomen voor een dagje oorlog. Mijn toen 90-jarige vader vertelde bij het graf van zijn broer Koen op de erebegraafplaats in Overveen hoe deze door de Duitsers standrechtelijk is geëxecuteerd en toonde de plek in Berkel en Rodenrijs waar hij zelf op de vlucht voor de Duitsers door een heg heen dook, terwijl zijn klompen bleven staan. Ik merkte aan die twintigers hoe de oorlog waar ze zoveel op school over hadden gehoord opeens naar binnen kwam. Het was wat historici de historische sensatie noemen. Dat kon alleen mijn (inmiddels overleden) vader.

Het vreemde is dat de oorlogsboeken er bij gebrek aan ooggetuigen toch niet minder op worden. Marcel Haenen kon voor zijn biografie Max Moszkowicz zelf niet meer spreken. Die leeft weliswaar nog maar kan sinds een beroerte niemand meer te woord staan. Soms zijn kinderen van ooggetuigen al voldoende, toont Jan Brokken aan met ‘De rechtvaardigen’. Dat boek – thans ook in de boekwinkel – gaat over een ten onrechte vergeten Nederlander (Jan Zwartendijk, topman van Philips in Litouwen en tevens consul daar). Zwartendijk is al in 1976 overleden en heeft tijdens zijn leven nooit de eer gekregen die hij verdiende. Hij krijgt dat nu postuum van Brokken.

Dat is wel een mooie gedachte. Zolang wij het willen, sterft het verleden nooit.

Met Simon naar Spitsbergen

 

Van 14 tot en met 22 mei 2019 organiseert Elsevier Weekblad een cruise naar Spitsbergen. Ik geef aan boord van de driemaster Rembrandt van Rijn lezingen over onder meer klimaat, energie, milieu en vooruitgang.

Lezing Piet Hein

Op 29 september gaf ik in een bomvolle Pelgrimvaderskerk in Delfshaven, naast de plek waar Piet Hein is geboren, een lezing over hem. Daarin stelde ik de vraag hoe we moeten omgaan met de minder leuke kanten uit ons verleden: slavernij, kolonialisme en piraterij. Na afloop gaf ik voor geïnteresseerden een rondleiding langs de plekken waar de Pelgrimvaders vertrokken en Piet Hein is geboren.

Interview Radio Rijnmond

Op 22 september sprak Chris Vemer van het boekenprogramma van  Radio Rijnmond met me over Piet Hein, de Gouden Eeuw en Delfshaven. Radio Rijnmond plaatste een nieuwsbericht, waarin ze meldden dat Piet Hein volgens mij niets met de slavenhandel te maken kon hebben omdat hij al zes jaar dood was. Hier valt ook het interview te beluisteren.

Interview in AD

Op 20 september heeft het AD in de editie Rotterdam een interview met me over Piet Hein en de Gouden Eeuw, naar aanleiding van de lezing die ik daarover geef op 29 september.

Volgende pagina »